Έθιμα της Σαρακοστής: ΨΥΧΟΣΑΒΒΑΤΑ-ΚΟΛΛΥΒΑ-ΤΡΙΣΑΓΙΑ-ΜΑΚΑΡΙΕΣ

Έθιμα της Σαρακοστής: ΨΥΧΟΣΑΒΒΑΤΑ-ΚΟΛΛΥΒΑ-ΤΡΙΣΑΓΙΑ-ΜΑΚΑΡΙΕΣ

Του Νικ. Γ. Παλάντζα

Δύο Σάββατα υπέρ των ψυχών όρισαν οι Θείοι Πατέρες. Το πρώτο τελείται το Σάββατο προ των Απόκρεων, το δεύτερο τελείται το Σάββατο προ της Πεντηκοστής.

Ο Άγιος Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης αναφέρει, ότι τα υπέρ των κεκοιμημένων μνημόσυνα, οι ελεημοσύνες και λειτουργίες "μεγάλην εις αυτούς παρέχουν άνεσιν και ωφέλειαν".

Η πίστη ότι ωφελούνται οι ψυχές των κεκοιμένων αδελφών, συγγενών, φίλων και άλλων, παρηγορεί και τις δικές μας ψυχές.

Η τιμή στα σώματα και τις ψυχές των νεκρών είναι έθιμο πανάρχαιο και το συναντούμε σε όλους τους πολιτισμένους λαούς, Ρωμαίους, Αιγύπτιους, Βαβυλώνιους κ.α.

Αλλά και σε βάρβαρους λαούς οι οποίοι τιμούσαν τους νεκρούς με διάφορους τρόπους.

Οι ειδωλολατρικοί λαοί συγκαλούνταν πάνω στον τάφο του νεκρού, έπιναν κρασί, έτρωγαν κρεοφάγια, ευτυχούνταν πιστεύοντες ότι και η ψυχή του μεταστάντος ευτυχείται και αυτή μαζί τους.

Οι αρχαίοι Εβραίοι, από τους οποίους οι Έλληνες παρέλαβαν πολλά έθιμα, μετά τον ενταφιασμόν, έτρωγαν "τον άρτον της θλίψεως" και έπιναν "το κρασοπότηρο της παρηγοριάς".

Οι χριστιανοί παρέλαβαν αυτά τα έθιμα αλλά έδωσαν σ' αυτά νέα διάσταση. Τρισάγιο, κόλλυβα, καφές (της παρηγοριάς), μακαρίες.

ΤΟ ΤΡΙΣΑΓΙΟ
Τελείται από Ιερέα. Ψάλλεται στον τάφο, στην εκκλησία ή στο σπίτι. Είναι ύμνος, παράκληση, δοξολογία στην Αγία Τριάδα και παρακαλούμε δια του Ιερέως να αναπαύσει ο Θεός τον νεκρό "εν χώρα ζώντων και μετά δικαίων εις τους κόλπους του Αβραάμ".

Στο Τρισάγιο, όπου και να τελείται πρέπει να πιστεύουμε ότι η ψυχή ωφελείται. Στα Ιερά Κείμενα Παλαιάς και Καινής Διαθήκης είναι πολλές οι αναφορές με θαύματα Αγίων υπέρ της ωφελείας των ψυχών των νεκρών.

ΤΑ ΚΟΛΛΥΒΑ
Με τα Ιερά Μνημόσυνα είναι συνδεδεμένα τα Κόλλυβα, το Τρισάγιο, όπως προαναφέρουμε και οι Μακαρίες.

Τα κόλλυβα έχουν κι αυτά την ιστορία τους. Επεκράτησαν κατά τον 4ο μ.Χ. αιώνα και έχουν συμβολική σημασία.

Είναι βρασμένο σιτάρι με ζάχαρη, σταφίδα, ρόδι και άλλα αρτύματα, που τοποθετείται σε πιάτο ή σε δίσκο κατά την τέλεση του μνημοσύνου και προσφέρεται στους παρισταμένους για μακαρισμό του νεκρού.

Κατά τον 18ο αιώνα δημιουργήθηκε έριδα μεταξύ κορυφαίων πνευματικών ανδρών, κυρίως μοναχών του Αγίου Όρους, όπως π.χ. ο Νικόδημος ο Αγιορίτης, οι οποίοι υποστήριζαν την τέλεση των μνημοσύνων μόνο το Σάββατο και όχι την Κυριακή.

Τα κόλλυβα δεν αποτελούν την ουσία του Μνημοσύνου.

Η ουσία του Μνημοσύνου είναι το πρόσφορο, ο οίνος, και το Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας που τελείται από τον ιερέα.

Όμως έχει επικρατήσει μεταξύ των Χριστιανών, πρώτον να τελούνται μνημόσυνα ημέρα Κυριακή, και δεύτερον να θεωρείται αδιανόητο το Μνημόσυνο χωρίς κόλλυβα, παράλληλα με τον στολισμό και ένα αμυγδαλωτό γλύκισμα ή και με άλλα παρελειπόμενα έρχεται να ικανοποιήσει την κενοδοξία και τον πλούτο των επιζώντων οικείων και όχι τον βαθύτερο πνευματικό χαρακτήρα των Μνημοσύνων.

Κατήντησε σε μερικές περιπτώσεις τα Μνημοσύνα αυτά να μην έχουν σχέση με την προσευχή και μνήμη υπέρ του νεκρού, να καταντούν κοσμικές ή κοινωνικές συγκεντρώσεις.

Το πραγματικό μνημόσυνο συνδυάζεται με τη Θεία Λειτουργία. Ο Ιησούς Χριστός χρησιμοποίησε στο Κήρυγμά Του την συμβολική σημασία του σιταριού, ο οποίος πέφτει στη γη, εκεί να βαπτίσει, ύστερα να φυτρώσει και να κάνει πολύ καρπό.

Υπενθυμίζει τον άνθρωπο ο οποίος θάπτεται στη γη, όπως ο σπόρος του σιταριού και θα αναστηθεί με την δύναμη του Θεού.

ΟΙ ΜΑΚΑΡΙΕΣ
Τις Μακαρίες παρέλαβαν οι Χριστιανοί από τους Εβραίους. Εκείνοι έκαναν δείπνα. Οι χριστιανοί τις συνέδεσαν με την ελεημοσύνη και τις αγάπες.

Οι φτωχοί της ενορίας φιλοξενούνταν στο σπίτι του νεκρού και οι οικείοι μοίραζαν τα χρειώδη του νεκρού για να συγχωρέσουν τον νεκρό.

Τέλος, το Τρισάγιο με κόλλυβα ή χωρίς αυτά, είναι η ουσία του Μνημοσύνου.

Οι ελεημοσύνες και οι αγάπες έχουν βαθύτερη σημασία και από την προσευχή.



 XX
back to top

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ

ΣΧΕΤΙΚΑ

ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ