1821: Θεσσαλοί Αρχιερείς Εθνομάρτυρες

1821: Θεσσαλοί Αρχιερείς Εθνομάρτυρες

Του Νικ. Γ. Παλάντζα

Α'. Ο Λαρίσης Πολύκαρπος (Σεπτ. 1810 - Σεπτ. 1821)
Όταν στις 3 Απριλίου 1821 (Κυριακή των Βαΐων) έφτασε στην Κωνσταντινούπολη η είδηση της εξεγέρσεως των Ελλήνων και στην Πελοπόννησο, πέρα από τις άλλες αγριότητες, φόνους, βανδαλισμούς και τις ποικίλες βιαιοπραγίες των Τούρκων κατά των χριστιανών της Κωνσταντινουπόλεως, το μένος του Σουλτάνου στράφηκε κατά των Αρχιερέων της Ελλάδας, αφού επίσθη ότι το αφοριστήριο που εξέδωσε ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε' ήταν απάτη για να κερδιθεί πολύτιμος χρόνος.

Εξέδωσε φιρμάνι προς τους κατά περιοχάς Πασάδες να φυλακίζουν, να σφάζουν, να βασανίζουν τους Έλληνες Αρχιερείς.

Στη Θεσσαλία με έδρα τη Λάρισα υπήρχε ο φοβερός Μαχμούτ Πασάς ή Δράμαλης. Αυτός είχε υποψίες ότι ο Αρχιερέας Λαρίσης Πολύκαρπος Μπιθικούκης ήταν μυημένος στη Φιλική Εταιρεία, αλλά δεν προέβαινε σε μέτρα εναντίον του αφού ο Πολύκαρπος έδειχνε υποτακτικός, φιλικός, καθησυχαστικός με πεσχέσια και πλούσια δώρα.

Ο Πολύκαρπος από το Νοέμβριο του 1820 ανέλαβε για δεύτερη φορά την Αρχιεπισκοπή Λαρίσης και από την ημέρα της επανόδου του επιδόθηκε στην προετοιμασία των επαρχιών του για να συμπράξουν στον επικείμενο αγώνα.

Προς τούτο ήρθε σε μυστική συνεννόηση με κληρικούς και με τους Έλληνες οπλαρχηγούς των Αγράφων, των χασίων και του Πηλίου, για να εξεγερθούν, ενώ παράλληλα κινήθηκε ο ίδιος για τον αυτό σκοπό.

Το Μάιο όμως ή αρχές Ιουνίου του 1821 συνελήφθη από τον Μαχμούτ Δράμαλη ως ενεχόμενος στο κίνημα και κλείστηκε στις φυλακές της Λαρίσης, όπου υποβλήθηκε σε τρομερά βασανιστήρια.

Ταυτόχρονα ο Δράμαλης αξίωσε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο την αποβολή του Πολυκάρπου από τον θρόνο του και την τοποθέτηση νέου Ιεράρχη στη Μητρόπολη της Λαρίσης.

Το Πατριαρχείο κάνοντας την ανάγκη φιλοτιμία αναγκάστηκε να παύσει τον Πολύκαρπο και να τοποθετήσει ως Αρχιερέα Λαρίσης τον Ιερομόναχο Κύριλλο (Ιούνιος 1821).

Μετά την καθαίρεση του Πολυκάρπου, ο Δράμαλης μετέφερε τον σιδηροδέσμιο Πολύκαρπο κοντά στη γέφυρα του Πηνειού ποταμού, όπου τον καρατόμησε στις 17 Σεπτεμβρίου 1821.

Βάζοντας τέρμα στα βασανιστήρια του ηρωικού τούτου Αρχιερέως, που με το αίμα του επισφράγισε την πίστη του στα ιδανικά της πατρίδας και της θρησκείας. (Επισκοπική Κατάλογοι Β. Μυστακίδου και Δημ. Χατζηγιάννη, ο Λαρίσης Πολύκαρπος Ηπειρωτική Εστία Τ.Ε 1956).

Β'. Ο Λαρίσης Κύριλλος Τρικαίος (Ιούνιος-Σεπτέμβριος 1821)
Ο Κύριλλος εκλέχθηκε Μητροπολίτης Λαρίσης τον Ιούνιο του 1821, σε διαδοχή του κατά διαταγή του Δράμαλη πανθέντος και θανατοθέντος Πολυκάρπου (17 Σεπτεμβρίου 1821).

Αλλά και του Κυρίλλου η αρχιερατεία δεν ήταν ευτυχέστερη του προκατόχου του. Αναλαμβάνοντας την επαρχία Λαρίσης σε περίοδο φοβερών καταπιέσεων, φοροεισπράξεων, λεηλασιών, βιαιοτήτων και κατατρεγμών των Χριστιανών της Θεσσαλίας από τους Τούρκους αγάδες της περιοχής και μάλιστα από τον Μαχμούτ Δράμαλη, φαίνεται ότι θέλησε να υψώσει το ανάστημά του μπροστά στο όργιο αίματος και εγκληματικών ενεργειών.

Τούτο όμως αντί να συνετίσει τους Τούρκους τους εξερέθισε ακόμα περισσότερο και αφού τον συνέλαβαν τον περιέφεραν σιδηροδέσμιο στα χωριά προς εκφοβισμό των χριστιανών πέθανε ή τον εφόνευσαν (άγνωστο πώς) "εις χωρίον Ματαράγκα Καρδίτσας" κατά την 29 Σεπτεμβρίου 1821.

Έτσι, η Μητρόπολη Λαρίσης μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα λίγων μηνών (Ιούνιος - Σεπτέμβριος 1821) αν όχι ημερών (17 - 29 Σεπτεμβρίου) πρόσφερε στο βωμό της πατρίδας και της Εκκλησίας εκτός πολλών λαϊκών και κληρικών αθώων θυμάτων, και τους δύο αρχιερείς της, τον Πολύκαρπο και τον Κύριλλο. (Ν.Ι. Γιαννοπούλου, Επισκοπικοί Κατάλογοι Θεσσαλίας Τ.11 1933 σελ. 340-341).

Γ'. Ο Φαναριοφαρσάλων Γεράσιμος (Νοέμβριος 1821 - Ιούνιος 1822)
Ο Γεράσιμος είναι ο δεύτερος επίσκοπος της ενωμένης επισκοπής Φαρσάλων με την Επισκοπή Φαναρίου από την οποία σχηματίστηκε ο νέος τίτλος "φαναριοφαρσάλων".

Διεδέχθη τον Δαμασκηνό (1814-1821) Αρχιεπίσκοπο Φαναρίου ο οποίος μετετέθη εις την Αρχιεπισκοπή Λάρισας το 1821.

Ο Γεράσιμος την άνοιξη του 1822, προφανώς λόγω σοβαρών επιβουλών κατά της ζωής του από μέρους των Τούρκων αγάδων της περιοχής του αλλά και μη ανεχόμενος να προκινδυνεύουν και να θυσιάζονται οι Έλληνες της Νοτίου Ελλάδος υπέρ της κοινής των Ελλήνων ελευθερίας, εγκατέλειψε τον θρόνο του και κατέφυγε στην αγωνιζόμενη Ελλάδα όπου συνέπραξε ενεργά υπέρ του κοινού σκοπού.

Αν και δεν υπάρχουν πολλές πληροφορίες για τη δράση του, φαίνεται ότι από το 1824 καταστάθηκε τοποτηρητής της επισκοπής Σαλώνων, στη θέση του ήρωα Ησαΐα, διατηρώντας όμως τον τίτλο του Φαναριοφαρσάλων.

Όταν όμως ο Ιμπραήμ εισέβαλε στην Πελοπόννησο, ο Γεράσιμος άφησε την Επισκοπή Σαλώνων και έσπευσε στο Μωριά (ο Σαλώνων Ησαΐας ήταν αδελφός του Αθανασίου Διάκου).

Η Κυβέρνηση τον διόρισε μαζί με άλλους αρχιερείς να περιέρχονται τις επαρχίες της Πελοποννήσου "όσον τάχας" για να παρακινήσουν τους Έλληνες "δια να συντρέξουν εις την ταχείαν ξεκίνησιν των στρατευμάτων".

Φαίνεται ότι ο Γεράσιμος διέθεσε πολλά χρήματα για το στρατό. Μία φορά 500 γρόσια (αντιστοιχία νομισμάτων κατά προσέγγιση: 1 προς 1.000.

Δηλαδή, ένα γρόσι του 1821 αντιστοιχεί τουλάχιστον προς 1.000 σημερινές δραχμές, τρία περίπου ευρώ.

Άρα τα 500 γρόσια αντιστοιχούν σε 1.500 ευρώ) για το στρατό στα Σάλωνα και άλλη φορά 500 γρόσια για μισθούς και διατροφή των αγωνιζομένων.

Έτσι, παραιτούμενος δύο φορές από τις Αρχιεπισκοπές του πολέμησε ως απλός στρατιώτης για το σκοπό της ελευθερίας.

Η υγεία του κλονίστηκε και πέθανε το 1828 ως Φαναριοφαρσάλων.

Προσωρινή Διοίκησις της Ελλάδος
Το βουλευτικόν σώμα
Προς το Υπουργείον της Θρησκείας
Ο Φαναρίου και Φαρσάλων κύριος Γεράσιμος, Τοποτηρητής Σαλώνων και εις άλλας περιστάσεις συνεισέφερε δια τις ανάγκας της Πατρίδος και ήδη, καθώς η έγκλειστος αναφορά του διαλαμβάνει, προσφέρει γρόσια 500 δια να χρησιμεύσουν εις πληρωμήν ενός μηνού μισθών 20 τακτικών στρατιωτών.

Δια τούτου διορίζεται το Υπουργείον τούτο να δώση εις αυτόν ευχαριστήριον έγγραφον και δια τα όσα επρόσφερε προλαβόντως και δια τα όσα προσφέρει ήδη και να τον διατάξη να εγχείρηση τα ρηθέντα πεντακόσια γρόσια εις την επί της εκποιήσεως των εθνικών οικιών Επιτροπήν διά να χρησιμεύσουν εις τον σκοπόν τον οποίον προβάλλει.
Τη 2 Μαρτίου 1826, εν Ναυπλίω
Ο πρόεδρος Ο Β' Γραμματεύς Βάιος Γεωργίου

Προσωρινή Διοίκησις της Ελλάδος
Το βουλευτικόν σώμα
Προς το Σεβαστόν Εκτελεστικόν Σώμα
Επειδή και η Επαρχία Σαλώνων χηρεύει αρχιερέως, δια να εκτελώνται, ως δει, αι αρχιερατικαί πράξεις, ενεκρίθη να εκλεχθή τοποτηρητής αυτής της Επαρχίας και ως τοιούτος εγκρίνεται άξιος ο Φαρσάλων κύριος Γεράσιμος, όστις καθυποβάλλεται και εις του Σεβαστού Εκτελεστικού την επίκρισιν.
Εν Ναυπλίω τη 11 Αυγούστου 1824
Ο Αντιπρόεδρος Βρεσθένης Θεοδώρητος
Ο Β' Γραμματεύς Κωνσταντίνος Τζερτίδης



xx
back to top

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ

ΣΧΕΤΙΚΑ

ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ