­Τα Φάρσαλα στον αγώνα του 1821 (Μέρος Γ')

­Τα Φάρσαλα στον αγώνα του 1821 (Μέρος Γ')

Του Νικ. Γ. Παλάντζα

Στη συνέχεια των δύο προηγούμενων αγωνιστών του 1821, Πάρη Βασιλείου και Νικολάου Σπανού, παρουσιάζουμε τον τρίτο. γνωστό μέχρι σήμερα, Φαρσαλινό που πολέμησε για την Παλιγγενεσία του Έθνους.

Ο Δ. Κ. Χαλτούπης γεννήθηκε στα Φάρσαλα το 1801. Η πληροφορία αυτή προέρχεται από τον προσωπικό του φάκελο που φυλάσσεται στο Αρχείο των Αγωνιστών του 1821, στο κουτί 195 της Εθνικής Βιβλιοθήκης.

Στα αρχεία της άλλοτε Κοινότητας και νυν Δήμο των Φαρσάλων, το επώνυμο Χαλτούπης ή Χαλτούπας ή κάποιο ορθογραφικά παρεμφερές δεν διασώζεται. Ούτε στους παλαιούς εκλογικούς καταλόγους, ούτε στους πρώτους τηλεφωνικούς καταλόγους που κυκλοφόρησαν λίγο μετά το 1950 από τον ΟΤΕ.

Προφανώς το επώνυμο χάθηκε είτε από την έλλειψη αρρένων απογόνων, είτε από τα εξοντωτικά μέτρα των τουρκικών Αρχών εναντίον ολόκληρου του οικογενειακού των Χαλτουπέων, ως αντίποινα για τη συμμετοχή του στην Επανάσταση.

Πρόκειται για ίδια περίπτωση, όπως των προαναφερόμενων Π. Βασιλείου και του Ν. Σπανού, και την οποία εφάρμοζαν συστηματικά οι κατά τόπους αγάδες για να αποθαρρύνουν τους πεδινούς, κυρίως, κατοίκους και να μην εντάσσονται στα επαναστατικά σώματα.

Εντούτοις ο Δ. Κ. Χαλτούπης υπήρξε γενναίο παλικάρι, αποφασιστικό και τολμηρό. Έθεσε την απελευθέρωση της Πατρίδας του πάνω από την προσωπική και την οικογενειακή του τιμή. Εμφορούμενος από εθνικά ιδανικά, πίστευε στη ρήση των αρχαίων: "Πατρός τε και μητρός και των άλλων... τιμιότερον εστίν η Πατρίς", και την έκανε πράξη της ζωής του.

Όταν κηρύχθηκε η Επανάσταση ήταν ένα 20χρονο παλικάρι, γυμνασμένο στη σκληρή γεωργική και κτηνοτροφική ζωή, γεμάτος από όνειρα και ιδέες. Συνεπαρμένος κι αυτός, όπως οι δύο προαναφερθέντες, αλλά και άγνωστος αριθμός νέων ανδρών της εποχής του, από τον οίστρο της Ελευθερίας, αποφάσισε να βγει στον πόλεμο, με πίστη στον αγώνα και όραμα την απελευθέρωση της Πατρίδας.

Διατηρούσε μέσα του άσβεστη στη μνήμη μία πανάρχαια ιστορική καταβολή των Φαρσαλινών προγόνων του, η οποία τον καθοδηγούσε και τον προέτρεπε σε αποφάσεις συστηματικές, Ήταν η ανδρεία των Φαρσαλινών ιππέων που πολέμησαν στο πλευρό του Μεγάλου Αλεξάνδρου στη μάχη του Γρανικού 334 π.Χ., στη μάχη του Ισσού το 333 π.Χ., στη μάχη των Γαυγαμήλων το 331 π.Χ., όπου συνέτριψαν τη στρατιά του Δαρείου, σύμφωνα με όσα μας κληροδότησε ο Αρριανός.

Εκείνο, όμως, που θέρμαινε την καρδιά του, θώπευε γλυκά τη φιλοδοξία του Φαρσαλινού αγροτόπαιδου και τον γλύκαινε με τη δόξα του Μεγάλου Αλέξανδρου, ήταν το περίφημο φαρσαλινό άλογο ο Βουκεφάλας.

Το άλογο που πέρασε στην ιστορία με τον καβαλάρη του, που δέχτηκε στη ράχη του μόνο έναν, τον μοναδικό στρατηλάτη Μεγαλέξανδρο και τον μετέφερε από τα Φάρσαλα της Θεσσαλίας μέχρι τις Ινδίες. Ήταν το μοναδικό άλογο στον κόσμο που είχε καταγωγή και όνομα Φαρσαλινό, προπαντός είχε όνομα.

Όλα αυτά (ιππικό, μάχες, μακρινές Ινδίες, Μεγαλέξανδρος, Βουκεφάλας) έρχονταν στο νου του Δ. Χαλτουπή, τον ενέπνεαν, φούντωναν το μυαλό του με φιλόδοξες και ηρωικές ιδέες και ενδομύχως σχεδίαζε την προσωπική του πολεμική έξοδο.

Η Επανάσταση του 1821, ήταν μία πρόσκληση που του έδινε λαμπρή ευκαιρία. Θα έμπαινε στον Αγώνα με δικό του άλογο, θα γινόταν ιππέας, όπως οι πρόγονοί του Φαρσαλινοί στα Γαυγάμηλα, όπως ο Μεγαλέξανδρος με τον Βουκεφάλα, όπως ο πτερωτός Βελλεροφόντης της μυθικής Αρχαιότητας για να εξοντώσει την Χίμαιρα της τουρκικής σκλαβιάς. Φιλόδοξες ιδέες αγνού παλικαριού.

Η δράση του Δ. Κ. Χαλτούπη
Από τα άλογα που έτρεφε για γεωργικές ανάγκες η οικογένειά του, ο Δ. Κ. Χαλτούπης διάλεξε το καλύτερο και το δυνατότερο. Το πετάλωσε, το επένδυσε με χάμουρα και εξαρτήματα πολεμικά κατάλληλα, ώστε να προστατεύεται από τα ενδεχόμενα του πολέμου και του καιρού και κάποια νύχτα σκοτεινή το καβαλίκευσε και με κάθε προφύλαξη και μυστικότητα έφυγε από τα Φάρσαλα.

Πώς διέφυγε τον Τουρκικό κλοιό; Σε πιο επαναστατικό σώμα κατατάχθηκε; Ποια συνεννόηση και ενημέρωση με τους επαναστάτες είχε προηγηθεί; Μας είναι λίγο άγνωστα. Λίγον, διότι η φήμη της εξέγερσης είχε απλωθεί αστραπιαία σε ολόκληρη την Ελλάδα, και στην περιοχή της Μαγνησίας είχαν σχηματιστεί ήδη τα πρώτα επαναστατικά σώματα με τον Καρατάσσο, τον Γ. Ζορμπά, τον Μήτρο Λιακόπουλο κ.α.

Ήταν τα πλησιέστερα. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι κατατάχθηκε σε κάποιο ιππικό σώμα στη Μαγνησία, όπως και οι συγχωριανοί του Π. Βασιλείου και Ν. Σπανός από τους γνωστούς μέχρι σήμερα, ίσως και πολλοί άλλοι από την περιοχή μας οι οποίοι σκοτώθηκαν και γι' αυτό χάθηκαν τα ονόματά τους.

Τον Μάιο του 1821, δύο μόλις μήνες από την κήρυξη της Επανάστασης, στην περιοχή του Βελεστίνου έγιναν σκληρές μάχες με τον Κιουταχή, ο οποίος διέθετε τακτικό στρατό πεζό και ιππικό. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι ο Χαλτούπης έλαβε το "βάπτισμα του πυρός" στο Βελεστίνο.

Αργότερα, το 1826, τον συναντούμε στο ιππικό σώμα του οπλαρχηγού Χατζημιχάλη να φέρει τον βαθμό του υπαξιωματικού. Η προαγωγή αυτή φανερώνει ότι ο Δ. Κ. Χαλτούπης υπήρξε σπουδαίος, γενναίος πολεμιστής.

Στο πιστοποιητικό που βρέθηκε στο φάκελό του, το οποίο υπογράφουν οι 6 διοικητές του, αναφέρεται ότι "διέπρεψεν εις τας διαφόρους μάχας, ως ένας εκ των πλέων άξιων ιππέων, ηρίστευσεν και εις τας μάχας των ιππέων...".

Από το σημείωμα αυτό φαίνεται ότι έδωσε μάχες και ως πεζός και ως ιππέας. Ιππέας στους παλαιούς πολέμους σήμαινε δύο φορές πολεμιστής, πεζός και ιππικός. Ευκολότερο το πεζός, διότι κρύβεσαι, προφυλάσσεται. Δυσκολότερη και επικινδυνότερη είναι η ειδικότητα του ιππέα.

Χρειάζεται ικανότητα να καθοδηγεί το άλογο κατά μέτωπο, αντίθετα προς τη φορά του αντιπάλου, να το συγκρατεί στο φόβισμα και στο τρόμαγμα από εκρήξεις και τους πανικούς, να μένει καλυμμένος στη ράχη του σαν ένα σώμα στα σκιρτήματα του ζώου, να το προστατεύει από επικίνδυνες κακοτοπιές, να το ξεκουράζει, να το φροντίζει, όσο και τον εαυτό του, να επιδένει τις πληγές του, να το θρέφει, να το ποτίζει.

Ο σημερινός άνθρωπος αντιπαρέρχεται τα άλογα επειδή απέκτησε όχημα. Όμως ο Μέγας Αλέξανδρος έκλαψε όταν σκοτώθηκε το άλογό του, το έθαψε με τιμές και σε μία πόλη των Ινδιών έδωσε το όνομα του, Βουκεφαλία. Έτσι και ο Δ. Κ. Χαλτούπης αγαπούσε τον σύντροφό του, επειδή ήταν δικό του, διότι και αυτό ασυναίσθητα αγωνιζόταν για την Ελευθερία της πατρίδας.

Το Δεκέμβριο του 1826, όπως προκύπτει από το προσωπικό του αρχείο, πήρε μέρος στη μάχη που έδωσαν οι Έλληνες στο Τουρκοχώρι της Δαύλειας όπου τραυματίστηκε. Θεραπεύτηκε σύντομα, μάλλον με δικά του έξοδα, και ύστερα εντάχθηκε στις δυνάμεις του Γ. Καραϊσκάκη.

Κάτω από τις διαταγές του στρατάρχη της Ρούμελης πολέμησε με αυτοθυσία σε όλες τις μάχες τις οποίες έδωσε αυτός. Το 1827, όταν ο Καραϊσκάκης έστειλε το στρατό του από το Κερατσίνι στον Πειραιά, ο Δ. Κ. Χαλτούπης τραυματίστηκε βαριά στη μάχη του Κερατσινίου.

Ο τραυματισμός του τον έθεσε εκτός του αγώνα 5-6 περίπου χρόνια, από το καλοκαίρι του 1827 μέχρι το καλοκαίρι του 1833. Για το διάστημα αυτό δεν έχουμε πληροφορίες για τον Δ. Κ. Χαλτούπη ούτε για το άλογό του. Η δράση του στον ένοπλο αγώνα σταματάει και το 1833 κατατάσσεται εθελοντικά στην έφιππη χωροφυλακή.

Ο Δ. Κ. Χαλτούπης στη χωροφυλακή
Όπως προαναφέραμε, ο δεύτερος τραυματισμός του Δ. Κ. Χαλτούπη, τον έθεσε εκτός του επαναστατικού Αγώνα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Κατά το διάστημα αυτό, σύμφωνα με το ατομικό του φάκελο, διέμενε στο Ναύπλιο ως απόμαχος ή ως ανάπηρος, όπως βεβαιώνεται, και σε οικονομική κατάσταση ένδειας-φτώχειας.

Στις 8 Ιουλίου του 1833, ύστερα από αίτησή του προσλαμβάνεται στην έφιππη χωροφυλακή της περιοχής του Ναυπλίου. Το 1837 και το 1839, ύστερα από αίτησή του ανακατατάσσεται στην έφιππη χωροφυλακή της ίδιας περιοχής, στην οποία υπηρέτησε συνολικά 8 χρόνια, μέχρι τις 8 Ιουλίου του 1841, οπότε απολύθηκε οριστικά.

Έκτοτε δηλώνει κάτοικος του Ναυπλίου και μάλλον ήταν άγαμος, καθώς δεν αναφέρεται πουθενά οικογένεια.

Το 1846 το Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσισε να αποζημιώσει ή να περιθάλψει ή να αναγνωρίσει και να απονέμει ανάλογους τίτλους και βαθμούς στους "Υπέρ Πατρίδος αγωνισθέντας εις τον ιερό αγώνα του 1821". Για το σκοπό αυτό είχε συγκροτήσει ειδικές επιτροπές. Όλοι σχεδόν οι αγωνιστές υπέβαλαν τα δικαιολογητικά τους. Το ίδιο έκανε και ο Δ. Κ. Χαλτούπης αλλά δεν είχε καμία αναγνώριση.

Το 1865 με νέα απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, συγκροτείται νέα επιτροπή, με σκοπό να ικανοποιήσει παραλειπόμενες προσφυγές και να δεχθεί νέες αιτήσεις. Ο Δ. Κ. Χαλτούπης υπέβαλε για δεύτερη φορά τα δικαιολογητικά του, χωρίς και πάλι αποτέλεσμα. Ουδεμία αναγνώριση από το Κράτος για τις θυσίες που υπέστη, για τους αγώνες του υπέρ της Πατρίδας. Αυτήν την αντιμετώπιση είχαν οι περισσότεροι χαμηλόβαθμοι αγωνιστές του 1821. Και τούτο επειδή τα οικονομικά της χώρας ήταν πενιχρά και οι απαιτήσεις πολλές.

Ο Δ. Κ. Χαλτούπης 65χρονος πλέον, ύστερα από τόσες περιπέτειες και δύο τραυματισμούς εκ των οποίων ο δεύτερος πολύ σοβαρός, πληγωμένος ψυχικά, φτωχός και απογοητευμένος, μόνος χωρίς δική του οικογένεια και πολύ μακριά από την οικογένεια που τον γέννησε. Ένα αίσθημα πικρίας στάλαζε στην καρδιά του, διότι η δική του πατρίδα, τα Φάρσαλα, έμειναν ακόμη υπό τουρκικό ζυγό.

Τι να απέγινε άραγε το περίφημο άλογό του; Ασφαλώς, θα είχε αποβιώσει αφού τα άλογα δεν ζουν περισσότερο από 35 χρόνια. Η επιτροπή, όμως, η οποία του χορήγησε το πιστοποιητικό συμμετοχής του στον Αγώνα, για να το χρησιμοποιήσει ως αποδεικτικό στοιχείο για την αποζημίωσή του αναφέρει ότι το άλογό του αποτιμήθηκε σε 800 γρόσια, πόσο σημαντικό για την εποχή εκείνη.

Είναι πολύ πιθανό το άλογό του να παρέμεινε στην υπηρεσία της έφιππης χωροφυλακής. Είναι επίσης πολύ πιθανό να αποζημιώθηκε με το ποσό αυτό. Αυτή ήταν όλη κι όλη η "αμοιβή" που είσπραξε από το νεοσύστατο ελληνικό κράτος. Να εκποιήσει ακόμα και το άλογό του για να ανακουφίσει την ένδειά του και την εγκατάλειψη.

Τα προσωπικά έγγραφα του Δ. Κ. Χαλτούπη φυλάσσονται στην Εθνική Βιβλιοθήκη, στο Αρχείο Αγωνιστών του 1821, στο κουτί 223 και είναι τα εξής: μία αίτησή του, την οποία υπέβαλε το 1865, τρία πιστοποιητικά, στα οποία αναφέρεται η συμμετοχή του στις διάφορες μάχες, ο τραυματισμός του και η αξία του αλόγου του και το φύλλο μητρώο, το οποίο του χορήγησε ο αρχηγός της χωροφυλακής, στην Αθήνα το 1865. Σ' αυτό αναφέρεται ότι υπηρέτησε 8 χρόνια, η καταγωγή και η ηλικία του. Θα παραθέσουμε ένα μόνο αντίγραφο πιστοποιητικό για την οικονομία του χώρου.

Πιστοποιητικό
Οι υποφαινόμενοι πιστοποιούμεν ότι ο Δημήτριος Χαλτούπης εκ Φαρσάλων, κάτοικος ήδη εις Ναύπλιον, υπηρέτησε στρατιωτικώς την πατρίδα καθ' όλην την διάρκειαν της επαναστάσεως και με μίαν έξοχον ανδρείαν και στρατιωτικήν εμπειρίαν διέπρεψεν εις τας διαφόρους μάχας και ως εκ των πλέων άξιων ιππέων, ηρίστευσεν και εις τας μάχας των ιππέων ως υπαξιωματικός, ότι και επληγώθη εν Πειραιεί.

Γνωρίζομεν ότι υπηρέτησεν αξίως και οκτώ έτη εις την Βασιλικήν Χωροφυλακήν και ότι σήμερον δυστυχεί. Ένεκα τούτων εδόσαμεν το παρόν μας εις αυτόν πιστοποιητικόν κατ΄αίτησίν του και υποφαινόμεθα.
Αθήναις, 10 Αυγούστου 1841
Χατζηχρήστος Συνταγματάρχης
Θ. Γρίβας αντισυνταγματάρχης
Ιωάννης Μακρυγιάννης
Επικυρούται η γνησιότης των υπογραφών
Αθήναι τη 11 Νοεμβρίου 1841



 xx
back to top

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ

ΣΧΕΤΙΚΑ

ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ